اسکلرال شل چشم یکی از روش‌های پروتز چشمی است که بدون نیاز به تخلیه چشم، به بهبود ظاهر آن و ایجاد نمایی طبیعی‌تر کمک می‌کند. در این روش، چشم فرد در جای خود باقی می‌ماند و یک پوسته نازک و سفارشی روی سطح آن قرار می‌گیرد. این روش با نام‌های دیگری مانند «اسکرال شل» و «پروتز چشم بدون تخلیه» نیز شناخته می‌شود و می‌تواند برای افرادی که چشمشان از نظر ظاهری آسیب دیده اما شرایط مناسبی برای حفظ آن دارند، مورد بررسی قرار گیرد.
یکی از پرسش‌های مهم پیش از انتخاب این روش، قیمت پروتز چشم طبیعی است که به عواملی مانند نوع پروتز، شرایط چشم، میزان شخصی‌سازی و مهارت متخصص بستگی دارد. در ادامه این مقاله با کاربردهای اسکلرال شل، شرایط مناسب برای استفاده، نحوه ساخت و عوارض احتمالی آن آشنا می‌شوید تا بتوانید با آگاهی بیشتری درباره این روش تصمیم بگیرید.
اسکلرال شل چشم چیست؟
اسکلرال شل، یک پوستهٔ نازک است. از یک ماده به نام PMMA (نوعی آکریلیک پزشکی) ساخته می‌شود. این پوسته روی چشم آسیب‌دیده قرار می‌گیرد و شکل و رنگ چشم سالم را کپی می‌کند.
فرقش با پروتز کامل، همین یک چیز است. وقتی چشم با جراحی برداشته شده باشد، جای خالی زیادی می‌ماند و پروتز باید آن جا را پر کند. اما در اسکلرال شل، چشم هنوز سر جایش هست. پس پوسته فقط روی آن می‌نشیند و نازک‌تر است.
چه کسانی می‌توانند از اسکلرال شل استفاده کنند؟
این روش برای کسی مناسب است که چشمش هنوز سر جایش است، اما ظاهر یا بینایی‌اش آسیب دیده:
- چشمی که دیگر نمی‌بیند و سفیدی زیادی روی آن افتاده
- چشمی که به‌مرور کوچک و نرم شده (معمولاً بعد از یک آسیب قدیمی یا چند عمل جراحی)
- چشمی که از بدو تولد کوچک‌تر از حد طبیعی بوده
- چشمی که به سمت داخل یا خارج انحراف زیادی دارد و دیگر بینایی ندارد
- کسی که به هر دلیل نمی‌خواهد یا نمی‌تواند جراحی برداشتن چشم را انجام دهد
یک مورد هم هست که این روش مناسب نیست: چشم دردناک، یا چشمی که پزشک گفته باید برداشته شود. در این حالت، پوشاندن چشم با پوسته فقط مشکل را دیرتر نشان می‌دهد، آن را حل نمی‌کند. تصمیم نهایی همیشه باید با معاینهٔ چشم‌پزشک گرفته شود.
مزایای اسکلرال شل نسبت به پروتز معمولی چیست؟
| ویژگی | اسکلرال شل | پروتز بعد از برداشتن چشم |
|---|---|---|
| نیاز به جراحی | ندارد | دارد و نیاز به زمان بهبود دارد |
| ضخامت | نازک، چون چشم زیرش هست | ضخیم‌تر است |
| حرکت | معمولاً طبیعی‌تر | به نوع ایمپلنت بستگی دارد |
| ریسک | خیلی کم؛ بدون بیهوشی | ریسک جراحی وجود دارد |
| محدودیت | فقط اگر چشم بدون درد باشد | تقریباً همیشه قابل انجام است |
بزرگ‌ترین مزیت، حرکت طبیعی‌تر است. چون عضلات چشم هنوز به آن وصل هستند، پوسته هم با نگاه حرکت می‌کند.
اسکلرال شل چطور ساخته می‌شود؟
آکولاریست، یعنی کسی که پروتز چشم می‌سازد، این کار را در چند مرحله انجام می‌دهد:
- معاینه اولیه: بررسی چشم و اندازه‌گیری فضای موجود.
- قالب‌گیری: با یک مادهٔ نرم، از سطح چشم قالب گرفته می‌شود. هرچه این قالب دقیق‌تر باشد، پوسته راحت‌تر خواهد بود.
- تست با نمونه: یک نمونهٔ مومی روی چشم امتحان می‌شود تا لبه‌ها درست باشند و پلک راحت روی آن بسته شود.
- رنگ‌آمیزی: رنگ چشم سالم با دقت روی پوسته کشیده می‌شود تا دو چشم شبیه هم دیده شوند. این کار بیشتر به هنر آکولاریست بستگی دارد تا دستگاه.
- صیقل نهایی: سطح پوسته کاملاً صاف و براق می‌شود. سطح ناصاف، بیشترین علت تحریک چشم است.
- تحویل و آموزش: به بیمار یاد داده می‌شود چطور پروتز را بگذارد و بردارد.
طریقه گذاشتن پروتز چشم اسکلرال شل چگونه است؟
برای گذاشتن: پلک بالا را با انگشت بالا نگه دارید، لبهٔ بالای پوسته را زیر آن ببرید، بعد پلک پایین را پایین بکشید تا پوسته کامل بنشیند. برای برداشتن، پلک پایین را پایین بکشید و پوسته را با فشار ملایم بیرون بیاورید.
یک نکته مهم: پروتز چشم مثل لنز تماسی نیست و لازم نیست هر شب برداشته شود. برداشتن روزانه، چشم را بیشتر تحریک می‌کند. بهتر است پوسته را فقط در فاصله‌های مشخص، برای تمیز کردن، بردارید.
نکات مراقبتی بعد از گذاشتن اسکلرال شل
- برای شست‌وشو فقط آب ولرم و صابون ملایم استفاده کنید. الکل یا مواد ساینده سطح پوسته را خراب می‌کنند.
- هر شش تا دوازده ماه یک‌بار برای صیقل‌کاری مراجعه کنید. این کار بیشتر مشکلات ترشح را حل می‌کند.
- در هفته‌های اول، اشک بیشتر و احساس وجود چیزی در چشم طبیعی است.
- در آب کثیف یا استخر بدون عینک شنا نکنید.
- اگر پروتز را برای مدتی بیرون می‌گذارید، آن را خشک و تمیز نگه دارید.
- اگر قرمزی، درد یا ترشح چرکی دارید، خودتان آن را درمان نکنید و به پزشک مراجعه کنید.
عوارض اسکلرال شل چشم چیست؟
بیشتر عوارض این روش خفیف و قابل کنترل هستند. رایج‌ترین آن‌ها ترشح، خشکی و تحریک چشم است که معمولاً با صیقل دوره‌ای برطرف می‌شوند.
سه مورد دیگر هم هست که نیاز به توجه بیشتری دارند: نوعی حساسیت به رسوب روی پوسته، افتادگی خفیف پلک بالا (در پروتزهای سنگین‌تر)، و شل شدن تدریجی پوسته با گذشت زمان. هیچ‌کدام خطرناک نیستند و با تنظیم مجدد حل می‌شوند. اما اگر درد ناگهانی داشتید یا بینایی چشم مقابل کم شد، باید فوری به پزشک مراجعه کنید.
طول عمر پروتز چشم اسکلرال شل چقدر است؟
عمر یک پوستهٔ خوب‌ساخته‌شده معمولاً چند سال است؛ در بزرگسالان اغلب حدود پنج سال. در کودکان، چون چشم و حدقه هنوز رشد می‌کند، باید زودتر تعویض شود.
نشانه‌های زمان تعویض: سطح پوسته کدر شده و با صیقل هم برنمی‌گردد، رنگ آن با چشم سالم فرق دارد، پوسته مدام جابه‌جا می‌شود، یا احساس ناراحتی مداوم دارید.
قیمت پروتز چشم اسکلرال شل به چه چیزهایی بستگی دارد؟
عدد ثابتی وجود ندارد، چون هر پروتز مخصوص همان فرد ساخته می‌شود. این عوامل روی قیمت اثر دارند:
- سختی قالب‌گیری (چشم‌های عمل‌شده کار بیشتری می‌برند)
- تعداد جلسات لازم برای تنظیم مناسب
- سختی تطبیق رنگ عنبیه
- کیفیت مادهٔ استفاده‌شده
- تجربهٔ آکولاریست
برای اطلاع از هزینه پروتز چشم با ما تماس بگیرید.
برای ساخت اسکلرال شل چشم به کجا مراجعه کنیم؟
برای ساخت اسکلرال شل چشم، انتخاب یک مرکز تخصصی و آکولاریست باتجربه اهمیت زیادی دارد؛ چون طبیعی بودن نتیجه فقط به کیفیت مواد وابسته نیست و دقت قالب‌گیری، رنگ‌آمیزی و تنظیم نهایی نقش مهمی دارد. قبل از مقایسه قیمت، بررسی کنید که آیا قالب‌گیری به‌صورت اختصاصی انجام می‌شود، رنگ چشم با دقت و در نور طبیعی تطبیق داده می‌شود و پس از تحویل نیز خدمات تنظیم و صیقل‌کاری ارائه می‌شود یا خیر.
پروتزساز با ارائه خدمات تخصصی پروتزهای چشمی، می‌تواند برای بررسی شرایط چشم و انتخاب روش مناسب به شما مشاوره دهد. اگر قصد ساخت اسکلرال شل دارید، بهتر است پیش از تصمیم‌گیری، شرایط خود را با متخصص بررسی کنید تا پروتز متناسب با فرم و نیاز چشم شما ساخته شود.
سوالات متداول درباره اسکلرال شل چشم
آیا گذاشتن اسکلرال شل چشم درد دارد؟
نه. گذاشتن آن بدون درد است. در روزهای اول ممکن است حس کنید چیزی در چشمتان هست و اشکتان بیشتر شود، اما این طبیعی است.
آیا با اسکلرال شل بینایی برمی‌گردد؟
نه. این پروتز فقط برای ظاهر است و هیچ کمکی به بینایی نمی‌کند.
آیا اسکلرال شل مثل چشم طبیعی حرکت می‌کند؟
حرکت دارد و معمولاً بهتر از پروتز معمولی است، چون چشم زیرین هنوز کار می‌کند. اما مثل چشم سالم، به همان اندازه حرکت نمی‌کند.
هر چند وقت باید برای صیقل‌کاری مراجعه کرد؟
معمولاً هر شش تا دوازده ماه. اگر زودتر از این احساس تحریک یا ترشح کردید، صبر نکنید و مراجعه کنید.
آیا با پروتز می‌شود خوابید؟
بله، و بهتر هم همین است. برداشتن هر شب، چشم را بیشتر تحریک می‌کند.
تفاوت اسکلرال شل با پروتز بعد از برداشتن چشم چیست؟
در اسکلرال شل، چشم سر جایش می‌ماند و پوسته فقط روی آن می‌نشیند. در پروتز معمولی، چشم برداشته شده و پروتز باید جای خالی را هم پر کند.
جمع‌بندی
اگر چشم بدون درد است و مشکل اصلی به تغییر ظاهر آن مربوط می‌شود، اسکلرال شل می‌تواند گزینه‌ای مناسب برای بازگرداندن ظاهر طبیعی‌تر چشم باشد. بااین‌حال، در صورت وجود درد، التهاب یا هرگونه مشکل زمینه‌ای، ابتدا باید علت آن توسط پزشک بررسی و درمان شود. همچنین، طبیعی بودن نتیجه تا حد زیادی به قالب‌گیری دقیق، انتخاب رنگ و مهارت آکولاریست بستگی دارد.
برای اینکه مشخص شود اسکلرال شل برای شرایط شما مناسب است یا خیر، بهتر است قبل از انتخاب با متخصص مشورت کنید. پروتزساز با ارائه مشاوره تخصصی و خدمات مرتبط با پروتزهای چشمی، به شما کمک می‌کند انتخابی متناسب با شرایط خود داشته باشید. برای دریافت مشاوره و بررسی شرایطتان، همین حالا با پروتز ساز تماس بگیرید.
Mohamad Esmaeeli
متخصص ارتز و پروتز (ارتوپدی فنی)
محمد اسماعیلی، متخصص ارتز و پروتز و مؤسس کلینیک ارتز و پروتز بارمان، دارای مدرک کارشناسی و کارشناسی ارشد ارتز و پروتز از دانشگاه علوم پزشکی ایران و بیش از ۱۶ سال سابقه در حوزه ارتوپدی فنی است. او فعالیت حرفه‌ای خود را از سال ۲۰۰۹ آغاز کرد و در مراکز تخصصی مختلف از جمله مرکز ارتز و پروتز پیشرفت و مرکز توانبخشی آرمان شایان مشغول به کار بود، و در سال ۲۰۲۲ کلینیک ارتز و پروتز بارمان را تأسیس کرد.
تخصص او شامل ارزیابی شرایط حرکتی مراجعان، طراحی و ساخت ارتز و پروتز، و ارائه راهکارهای متناسب با نیاز هر فرد است؛ سابقه‌ای که بر تجربه طولانی در ساخت تجهیزات ارتوپدی و ارتباط مستقیم با مراجعان بنا شده است.
سوابق و مدارک
کارشناسی و کارشناسی ارشد ارتز و پروتز از دانشگاه علوم پزشکی ایران، بیش از ۱۶ سال سابقه فعالیت تخصصی در حوزه ارتز و پروتز، سابقه همکاری با مرکز ارتز و پروتز پیشرفت و مرکز توانبخشی آرمان شایان و مؤسس کلینیک ارتز و پروتز بارمان.