قطع پا از مچ یا قطع عضو سایم (Syme) یعنی قطع پا از مفصل مچ، همراه با برداشتن قوزک‌ها و حفظ پد زیر پاشنه. این روش در قرن نوزدهم توسط جیمز سایم معرفی شد. پد زیر پاشنه که در این روش باقی می‌ماند، نقش ضربه‌گیر و جذب‌کننده‌ی شوک را بر عهده دارد. این جراحی در صورتی انجام می‌شود که خون‌رسانی به پاشنه و مچ مناسب باشد و هیچ عفونتی در این ناحیه وجود نداشته باشد.
مهم‌ترین علل این قطع عضو عبارت‌اند از: تروما، ایسکمی، تومورهای بدخیم، عفونت و ناهنجاری‌های مادرزادی. تصمیم درباره‌ی سطح قطع با جراح است؛ پروتزساز جراحی انجام نمی‌دهد و پس از جراحی پروتز را می‌سازد. منظور از «پروتز مچ پا» در این صفحه پروتز خارجی پس از قطع پا از مچ است، نه جراحی تعویض مفصل مچ. انتخاب صحیح اجزای پروتز پا در این سطح از قطع عضو اهمیت زیادی دارد.
مزایای قطع عضو سایم (قطع پا از مچ)
مزیت‌های این سطح از قطع عضو عبارت‌اند از:
- توانایی تحمل وزن و راه رفتن بر روی اندام با مصرف انرژی کم‌تر نسبت به سایر سطوح قطع عضو.
- حفظ حداکثر طول اندام.
- امکان تحمل وزن روی انتهای اندام، که در برخی افراد و با نظر متخصص، راه رفتن کوتاه بدون پروتز در خانه را ممکن می‌کند.
معایب قطع عضو سایم (قطع پا از مچ)
معایب این روش قطع عضو نیز عبارت‌اند از:
- در گذر زمان احتمال جابه‌جایی پد پاشنه وجود دارد که ممکن است در پوشیدن و راه رفتن با پروتز پا مشکل ایجاد کند.
- فضای کمی برای قطعات زیر سوکت می‌ماند و یکسان کردن طول دو پا دقت بیشتری می‌خواهد.
- ساخت پروتز از نظر زیبایی دشوار است (به دلیل انتهای پیازی‌شکل استامپ).
- در صورت آسیب بافت نرم، تحمل وزن و استفاده از پروتز دشوار می‌شود.
انتخاب بین قطع از مچ و سطوح دیگر قطع عضو با ارزیابی جراح انجام می‌شود.
بعد از قطع پا از مچ، چه زمانی می‌توان پروتز گرفت؟
پروتز بعد از قطع پا از مچ در چند مرحله آماده می‌شود و زمان شروع هر مرحله را پزشک و متخصص ارتوپدی فنی تعیین می‌کنند. ابتدا زخم جراحی باید بهبود یابد. سپس از بانداژ برای کاهش حجم عضو و کاهش درد و حساسیت اندام استفاده می‌شود و در کنار آن پروتز موقت به کار می‌رود تا فرد در عین کاهش حجم اندام بتواند روی آن وزن بیندازد و به مرور توانایی راه رفتن مستقل را به دست آورد. بعد از فراهم شدن این شرایط، فرد آماده‌ی دریافت پروتز نهایی است. نکات آماده‌سازی اندام در این دوره را در مراقبت و آماده‌سازی استامپ بخوانید.
مراحل ساخت پروتز مچ پا
قطع عضو مچ پا یا سایم علاوه بر ظاهر و توان راه رفتن، روی حضور اجتماعی و حال روانی فرد هم اثر می‌گذارد و پروتز برای کمک به راه رفتن و حفظ استقلال او ساخته می‌شود. مراحل ساخت به این ترتیب است:
قالب‌گیری یا اسکن اندام
برای ساخت پروتز پا ابتدا پروتزیست از اندام قالب می‌گیرد و سعی می‌شود تمام جزئیات و نقاط حساس و استخوانی در آن مشخص شوند. امروزه با کمک فناوری اسکن سه‌بعدی و نرم‌افزارهای طراحی هم از اندام اسکن تهیه شده و اصلاحات لازم انجام می‌شود و با روش‌های تزریق لایه‌ای سوکت ساخته می‌شود؛ این روش سریع‌تر و آسان‌تر است، ولی در همه‌ی مراکز در دسترس نیست.
اصلاح قالب و سوکت آزمایشی
قالب پر و اصلاح می‌شود تا در حین تحمل وزن کم‌ترین فشار به عضو وارد شود. سپس قالب اصلاح‌شده روی اندام چک می‌شود و در صورت نیاز اصلاحات مجدداً انجام می‌شوند.
ساخت سوکت مخصوص انتهای پیازی‌شکل
در مرحله بعد سوکت پروتز پا که اندام قطع‌شده را در بر می‌گیرد، از موادی مانند فیبر کربن برای استحکام و نوعی پلاستیک ساخته می‌شود. نکته‌ای که در ساخت سوکت در این سطح از قطع عضو وجود دارد، پیازی‌شکل بودن عضو و حجیم بودن انتهای اندام است؛ در سوکت باید فضای کافی وجود داشته باشد تا فرد بتواند آن را بپوشد.
به این منظور ممکن است در سوکت شیارهایی وجود داشته باشد تا اجازه‌ی عبور اندام را بدهد که با کمک ولکرو (بند چسبی) بسته می‌شوند، و سوکت هم تا حدی با خاصیت کشسانی ساخته می‌شود. به همین دلیل، علی‌رغم تلاش پروتزیست، ممکن است حجم پروتز بیشتر از پای معمولی باشد که در ظاهر پروتز تأثیر می‌گذارد.
یکی از روش‌های ساخت پرکاربرد، سوکت دوجداره است که لایه‌ی داخلی آن انعطاف‌پذیر است، به پوشیدن پروتز کمک می‌کند و از اندام در برابر نیروهای وارده محافظت می‌کند؛ لایه‌ی خارجی سفت است و به استحکام پروتز کمک می‌کند. ارتفاع سوکت بر اساس وزن و سن بیمار، وضعیت تعادلی، وضعیت استخوانی و آسیب‌ها و مشکلات دیگر فرد تعیین می‌شود.
اتصال پنجه و یکسان کردن طول
در مرحله بعد سوکت ساخته‌شده به پنجه متصل می‌شود که در این مرحله باید به اختلاف طول در دو اندام توجه شود. گاهی پروتزیست برای یکسان شدن طول اندام در دو سمت مجبور به استفاده از پنجه پای پروتزی خاصی مانند پنجه Seattle Litefoot می‌شود.
تنظیم و آموزش راه رفتن
تنظیمات اولیه توسط پروتزیست انجام می‌شود و سپس بیمار پروتز را می‌پوشد و سایر تنظیمات زیر پای بیمار انجام می‌شوند. زمان ساخت پروتز مچ پا بسته به نوع پروتز متفاوت است.
بهترین پروتز مچ پا
مهم‌ترین هدف از ساخت پروتز، برقراری مجدد عملکرد حرکتی و توانایی ایستادن بر روی اندام تحتانی است. پروتز باید به گونه‌ای طراحی شود که فرد با صرف کم‌ترین میزان انرژی توانایی استفاده از اندام را داشته باشد. پروتزهای مناسب با توزیع درست فشار در حین تحمل وزن، به جلوگیری از تجزیه بافت نرم باقی‌مانده کمک می‌کنند و همچنین میزان فشار وارده بر پوست را کاهش می‌دهند. پروتز مناسب احتمال ایجاد مشکلات پوستی، عصبی و استخوانی را برای فرد کم می‌کند.
| نوع سوکت سایم | مزیت | محدودیت |
|---|---|---|
| سوکت پنجره‌دار (Windowed / Medial Opening) | با باز شدن دریچه‌ی کناری، انتهای پیازی‌شکل راحت وارد سوکت می‌شود | محل دریچه نقطه‌ی ضعیف‌تر سوکت است و ساخت آن دقت بیشتری می‌خواهد |
| سوکت دوجداره با لایه‌ی داخلی انعطاف‌پذیر | پوشیدن راحت‌تر و محافظت از اندام در برابر نیروها | حجم بیشتر و ظاهر پهن‌تر در ناحیه‌ی مچ |
| سوکت با لاینر یا بلادر قابل باد | پر کردن فضای خالی اطراف اندام و فیت قابل تنظیم | نیاز به مراقبت بیشتر و احتمال نیاز به تنظیم دوره‌ای |
چون فضای زیر سوکت در این سطح کم است، معمولاً پنجه‌های کم‌ارتفاع، اغلب از نوع پنجه کربنی، انتخاب می‌شوند. بهترین پروتز سایم برای هر فرد با ارزیابی متخصص و بر اساس شکل اندام، وضعیت پوست و سطح فعالیت انتخاب می‌شود. برای ارزیابی و انتخاب نوع سوکت با ۰۹۰۳ ۹۰۰ ۹۹۱۹ تماس بگیرید.
نکات مهم در استفاده از پروتز مچ پا
- جوراب‌ها روزانه شسته شوند.
- پوست اندام با آب و صابون ملایم شسته و کاملاً خشک شود.
- سطح داخلی سوکت طبق دستور پروتزیست تمیز شود.
- در صورت زخم شدن اندام یا هر آسیبی به پروتز، به‌خصوص در قسمت پنجه، باید سریعاً به پروتزیست مراجعه شود.
- بهتر است به‌صورت دوره‌ای طبق توصیه‌ی پروتزیست برای چک شدن پروتز و تنظیم مجدد آن مراجعه شود.
پروتزساز گارانتی و خدمات پس از تحویل ارائه می‌دهد و شرایط آن هنگام سفارش اعلام می‌شود؛ برای سرویس و تنظیم، صفحه‌ی خدمات تعمیر و تنظیم پای مصنوعی را ببینید. برای مشاوره تخصصی درباره پروتز مچ پا، با کلینیک پروتزساز در تماس باشید.
سوالات متداول درباره قطع پا از مچ
بعد از قطع پا از مچ می‌توان بدون پروتز راه رفت؟
در برخی افراد، چون پد پاشنه حفظ شده، راه رفتن در فاصله‌های کوتاه در خانه بدون پروتز ممکن است. این کار فقط با نظر متخصص و بسته به وضعیت پوست و پد پاشنه توصیه می‌شود.
درد بعد از قطع پا از مچ طبیعی است؟
مقداری درد در دوره‌ی بهبودی رایج است، اما هر دردی را باید به پزشک اطلاع داد تا علتش بررسی شود. درباره‌ی دردی که در عضو ازدست‌رفته حس می‌شود، مطلب درد فانتوم بعد از قطع عضو را بخوانید.
هزینه پروتز مچ پا چقدر است؟
هزینه به نوع سوکت و قطعات بستگی دارد؛ بازه‌ی قیمت در لیست قیمت پای مصنوعی آمده است. خرید اقساطی با پیش‌پرداخت ۴۰ تا ۶۰ درصد و بازپرداخت ۴ تا ۸ ماه هم ممکن است.
پروتزساز جراحی قطع عضو انجام می‌دهد؟
خیر. جراحی قطع عضو را جراح انجام می‌دهد. کار پروتزساز بعد از بهبود زخم شروع می‌شود: ارزیابی، قالب‌گیری و ساخت پروتز.
از شهرستان می‌توان مراجعه کرد؟
بله. خدمات فقط در کلینیک پروتزساز در تهران ارائه می‌شود و مراجعه از شهرستان با هماهنگی قبلی ممکن است؛ تلفن: ۰۹۰۳ ۹۰۰ ۹۹۱۹.
Mohamad Esmaeeli
متخصص ارتز و پروتز (ارتوپدی فنی)
محمد اسماعیلی، متخصص ارتز و پروتز و مؤسس کلینیک ارتز و پروتز بارمان، دارای مدرک کارشناسی و کارشناسی ارشد ارتز و پروتز از دانشگاه علوم پزشکی ایران و بیش از ۱۶ سال سابقه در حوزه ارتوپدی فنی است. او فعالیت حرفه‌ای خود را از سال ۲۰۰۹ آغاز کرد و در مراکز تخصصی مختلف از جمله مرکز ارتز و پروتز پیشرفت و مرکز توانبخشی آرمان شایان مشغول به کار بود، و در سال ۲۰۲۲ کلینیک ارتز و پروتز بارمان را تأسیس کرد.
تخصص او شامل ارزیابی شرایط حرکتی مراجعان، طراحی و ساخت ارتز و پروتز، و ارائه راهکارهای متناسب با نیاز هر فرد است؛ سابقه‌ای که بر تجربه طولانی در ساخت تجهیزات ارتوپدی و ارتباط مستقیم با مراجعان بنا شده است.
سوابق و مدارک
کارشناسی و کارشناسی ارشد ارتز و پروتز از دانشگاه علوم پزشکی ایران، بیش از ۱۶ سال سابقه فعالیت تخصصی در حوزه ارتز و پروتز، سابقه همکاری با مرکز ارتز و پروتز پیشرفت و مرکز توانبخشی آرمان شایان و مؤسس کلینیک ارتز و پروتز بارمان.